Redki Aşiretinin Liderlik Yapmış Bazı Kadınları

Bu yazımızda, Redki aşiretinden çıkıp, çeşitli aşiretlere, köylere ve ailelere liderlik etmiş dört kadından bahsedeceğiz.


Redki aşiretinden çıkmış kadınlar, gittikleri her yerde köklü aileler kurmuş, kendilerinden söz ettirmişlerdir. Bu yazımızda dört kadından bahsedeceğiz.

1: Newat, Ağrı Hamur Malxas köyündeki Mıhê Çiçê'nin kızıdır. Aslanboğa soy ismini alan Mıhê Çiçê ailesi, Redki aşiretinin Kumki kolundandır. Newat, Aladağ'ın Gomık köyünden Hemoyi aşiretinden Kalo ile evlenir. Kalo öldürülür. Kalo'nun ölümünden sonra Newat bütün Hemoyileri etrafında toplayıp, onlara 40 yıl boyunca liderlik eder ve kocasının intikamını da aldırır. Newat, ömrünün sonlarına doğru Murat Mahallesi'den geçerken, Kazlıların evlerini yanındakilere göstererek, "Bunlar hep Redki aşiretinin evleridir. Hepsi babamın evidir" dermiş.

2: Xana Zilli, Ağrı Kazlı köyündeki Mala Kurıka ailesindendir. Babasının evi de, kocasının evi de, Redki aşiretinin Kumki kolundandır. Xana Zilli, eskiden Ağrı Axadeve köyünde oturan Mala Erep (Narmanoğlu) ailesinin geliniydi. Xana Zilli, bir erkek gibi ailesini ve Axadeve köyünü yönetir, meclislere katılır, sözünü geçirir. Aile, 1970 yılında Axadeve'den İstanbul'a göç eder ama, halen de köyde kendisinden bahsedilir.

3: Gozel, Ağrı Aşkale köyündeki Redkilerden, Mala Kelo'dan Çerkezê Hesê Xanê'nin kızıdır. Gozel Xanım, Ağrı Uzınmali köyünde Hacı Hüseyin ile evliydi. Yıllarca bu köyde liderlik eder, erkek meclislerine katılır, kararlar verir ve bunları uygulatırdı.

4: Newat, Ağrı Kazlı köyünden, Mala Welo ailesindendir (Aptulkerim ve Çerkez Özdemir'in kız kardeşidir). Redki aşiretinin Kumki kolundan olan Newat, Qezer (Ballıbostan) köyünde evliydi. Kocası Mıhemed Emin köyün muhtarlığını yaparken, Newat köyün yönetiminde, önemli kararlarında her zaman söz sahibi olmuştur. Köyün tamamı onun yanında el pençe dururmuş.

5: Pero, Iğdır’ın Kerimbeyli köyündeki Mala Bazê ailesindendir. Aile Redki aşiretinin Kumki kolundandır. Rus-Ermeni savaşı yıllarında eşi şehit olduktan sonra üç yetimiyle birlikte Iğdır’da yaşam mücadelesi vermiş, çocuklarını korumak ve aileyi ayakta tutmak için büyük bir cesaret göstermiştir. O dönemde bölgede sözü geçen Redki büyüklerinden Evdekolk tarafından korunarak çocuklarıyla birlikte Muş’a getirilmiştir. Evdekolk, savaş ve karışıklık döneminde birçok insanı himayesine alan, varlıklı ve nüfuz sahibi bir Redki büyüğü olarak bilinmektedir. Pero, Muş’ta da çocuklarını dönemin beylerine karşı ezdirmemiştir. Güçlü karakteri ve otoritesiyle ailesinin hakkını savunmuş, hatta bir defasında dönemin önemli beylerinden Reşit Bey’e kızarak onu kovacak kadar cesur davranmıştır. Reşit Bey, özellikle Muş’un Bingöl taraflarına uzanan bölgelerinde nüfuz sahibi olan ve savaş sonrasında devlet tarafından Ermenilerden boşaltılan köylerin bir kısmında hâkimiyet kurmuş bir bey olarak anlatılır. Pero’nun üç oğlu Hacı İbo, Hacı Hamê ve Hacı Mıhê olarak bilinir.

Pero, yalnızca üç çocuğunu büyüten bir anne değil; zor bir dönemde ailesini bir arada tutan, çocuklarını koruyan ve kendi iradesiyle ailesinin geleceğini şekillendiren güçlü bir kadın olarak hatırlanmıştır. Mala Bazê ailesi, Pero’dan sonra onun adıyla “Mala Pero” olarak anılmaya başlamış ve bu isim zamanla ailenin adı hâline gelmiştir.

Bu nedenle Pero’nun hikâyesi, yalnızca bir kadının hayat hikâyesi değil; savaş, göç ve zor şartlar içerisinde ailesini ayakta tutan cesur bir Redki kadının ve onun adını taşıyan bir ailenin kuruluş hikâyesidir.

Redki aşiretinin her bir kadını hem gittikleri her yere çeki düzen verip, oraları şen ederdi. Hem kendileri böyleydiler hemde lider vasıflı çocuklar dığururlardı.

Büyüklerimiz, oğullarını evlendiklerinde "gidin Redki aşiretinden evlenin", "Jınê eşîra Redka, serpêkenıni ne" derlerdi.

Bilginin kaynağı, Redki aşiretinin çok değerli ru spileridir.

Cemaldini aşiretinden bir arkadaşımız şöyle derdi: "Dedem bize diyordu herşn qîza ji Redka bînin, bira mêr ji we bikevin" (Gidin Redkanlılardan kız alın ki sizlerden yiğitler çıksın).