1900'de Sürmeli Kazası'nın İdarî Yapısı ve Yerleşimleri

1904 tarihli Kavkazskiy Kalendar'da yer alan 1900 yılı verilerine göre Sürmeli (Iğdır) Kazası üç kısma ayrılmıştır. Iğdır, Daşburun ve Kulp merkezli bu üç kısım, kendi bünyelerinde birden fazla köy topluluğundan meydana gelmektedir. Bu üç kısımda toplam 225 yerleşim yeri ve 75.653 kişilik nüfus kaydedilmiştir. Belgede Redki ile Redki Sineg adlarıyla Redki ve Redki Sineg köy toplulukları da ayrı idarî birimler olarak gösterilmektedir.

1908'de Sürmeli (Iğdır) Kazası'ndaki Köy Toplulukları

1908 Yılı Kafkas Takvimi'ne göre Erivan Vilayetine bağlı Sürmeli (Iğdır) Kazası, üç bölgeye ayrılmış ve toplam 13 köy topluluğu kaydedilmiştir. Listede Redki ve Redki Sineg adlarıyla Redki ve Redki Sineg köy toplulukları da yer almaktadır.

Guli Cewer Ağa ve 1860’ta Kürt Liderlerinin Seçimi

Daha önce Ruslar tarafından Redkan aşireti Elbeg'i olarak kabul edilen Guli Cewer Ağa (Cafer Ağa), 1847'de Rusya tarafından resmen Müslüman Kürtlerin lideri olarak tanındı.

1855 Yılı Kafkas Takvimi'ne Göre Sürmali Bölgesi'nin Demografik ve İstatistikî Yapısı

1854 yılında Tiflis'te Kafkasya Valiliği Matbaası'nda basılan Кавказскій календарь на 1855 годъ (1855 Yılı Kafkas Takvimi) adlı resmi salnamede yer alan verilere göre Sürmali bölgesi; köyleri, mezraları, göçebe aşiretleri, dini yapıları ve tarımsal-ekonomik kapasitesiyle dönemin ayrıntılı bir panosunu sunmaktadır. Aşağıdaki kayıtlarda bölgedeki Hıristiyan, Sünni ve Şii Müslüman hanelerin dağılımı, kilise ve cami sayıları, ekilen tarım ürünleri (buğday, çeltik, pamuk vb.), hayvan varlığı ile köylerin yerel ve Rusça adları eksiksiz olarak aktarılmıştır.

1910 Yılında Sürmeli Kazası'nın Nüfus ve Demografik Yapısı

1910 yılında yayımlanan Kavkazskiy Kalendar'daki bu tablo, Sürmeli Kazası'na bağlı üç polis bölgesinde bulunan köy topluluklarını, her topluluğa bağlı köy sayısını ve nüfusunu göstermektedir. Tabloda erkek ve kadın nüfus ayrı ayrı verilmiş; ayrıca dönemin kaydındaki milliyet sınıflandırmasına göre Ermeni, Kürt ve Tatar nüfusunun dağılımı belirtilmiştir.

Sürmeli Kazası Köy Toplulukları (1917)

Rus İmparatorluğu döneminde Erivan Vilayetine bağlı Sürmeli (Iğdır) kazası, Iğdır, Daşburun ve Kulp merkezli üç polis bölgesine ve bunlara bağlı köy topluluklarına ayrılıyordu. Aşağıdaki liste, 1917 yılı Kavkazskiy Kalendar'ında (Kavkaz Takvimi) yer alan bu köy topluluklarını ve onlara bağlı köyleri, aralarında Redki ile Redki Sineg köy topluluklarının da bulunduğu şekliyle vermektedir.

Redki Sineg İdari Bölgesine ait belge - 1908

Redki Sineg Köy Topluluğu, Rus İmparatorluğu döneminde Erivan Vilayetine bağlı Sürmeli (Iğdır) kazasında Redki ve Redki Sineg adıyla geçen köy toplulukları, birden fazla köyü kapsayan yerel idari birimlerdi. Daha önce Redki Köy Topluluğu hakkındaki belgeyi yayınlamıştık. Bu yazımızda ise 23 köyü kapsayan Redki Sineg Köy Toğluluğu belgesinin Türkçe çevirisini paylaşıyoruz.

1852 Yılında Erivan'da Yaylalar ve Kışlaklar

İvan ivanoviç Şopen'in 1852'de yayınlanan kitabına göre Kürtler ve Tatarların kışlak ve yaylaları.

Rusçadan Çeviri Êla Redkan sitesi:

Eyüp Paşa'nın Ailesi İle Yapılan Röportaj

Redkan Aşireti’nin izleri: Eyüp Paşa’nın torunu ve türbe kitabesi.

TRT Kurdî’nin “Çandiyar” isimli programı kapsamında Ağrı’nın Yukarı Küpkıran (Kopqiranê Eyüp Paşa) köyünde çekilen bölümde, Redkan aşiretinin kadim liderlerinden Guli Cewer Ağa’nın oğlu Eyüp Paşa’nın torunu, dedesinin türbesi önünde konuştu.

Redkîlerin Ruslardan Topu Alması

Allah hepsine rahmet eylesin, mekânları cennet olsun inşallah.

Redkan aşireti bünyesinde çok büyük ve çok namlı yiğitler yetişmiştir.

Digor bölgesinde, Ani harabelerinin yanında Rusların elindeki topu kılıçla ele geçiren üç Redkî vardır. Bunlar Süleymanê Bava, İsayê Heso ve Eliyê Bıro’dur.

Boqetîn Köyündeki Savaş

Boqetîn Köyündeki Savaş

Revan’da, biz Kürtler ile Ermeniler arasında, Ermeni ağaların köyü olan Boqetîn köyünde bir savaş çıkar. Amcam Hacı Baha o savaşın şahitlerinden biriydi.

Redkîlerin Kars Halkını Koruması

Ruslar ve Ermeniler geldiğinde, halkı Redkîler korumuş.

Her ne kadar resmi tarih bölge ile alakası olmayan bir tarih yazmışsa da, bölge halkının belleğinde yaşananlar hala canlıdır ve herşey bilinip, halk arasında konuşulmaktadır.

Revan'daki Bazı Köylerimiz ve Büyüklerimiz

Amcam Hacı Baha diyordu ki:

“Hesen Ağa’yı gördüğümde o yüz yaşındaydı. Hesen Ağa, Koseyî kabilesi için Revan’da üç köy almıştı; Şamîran, Beyremelî ve Vang. Hesen Ağa’nın ölümü yaklaştığında, Koseyî ailesinin büyüklüğünü (liderliğini) Xelîfe Hecî Îsmaîl’e verdi. Xelîfe ve Merûfê Îso, bu ailenin büyüklüğünü yaptılar.

Redkîler ve Ezidi Kürtler arasında Revan'da yaşanmış bir olay

Redkîler ve Ezidi Kürtler arasında Revan'da yaşanmış bir olay

Biz ​Revan’dayken Ezidi Kürtler orada azdı; çoğu hâlâ Serhat şehirlerindeydi. Revan’daki Ezidiler de Revan’ın kuzeyinde, Rus tarafındaydılar. Biz ise Kürdistan’ın doğu ve kuzey sınırına yakın taraftaydık. Gelelim meselemize; Elegez’in yamacı, Küçük Ağrı Dağı’nın karşısı çoğunlukla Redkîlerdi.

Anne Evladını Terk Ediyordu (Dê ewledê xwe davît)

Anne Evladını Terk Ediyordu (Dê ewledê xwe davît)

​Kürtler arasında büyük bir felaket yaşandığında, örneğin Zilan Deresi katliamından bahsedilirken, o anın dehşetini anlatmak için "dê ewladê xwe davît" (anne evladını terkediyordu) denilir.

Ermeni Saldırısı ve Millîlerin Yardım Çağrısına Gidiş

Ermeni Saldırısı ve Millîlerin Yardım Çağrısına Gidiş

Bu meseleyi büyüğümüz Hacı Koç Ali anlatırdı. Ben de onun ağzından naklediyorum: Osmanlı ile Rus arasında savaş çıkar. İstanbul Türkü olan 18 asker ile Muş’un Mellexidira köyünden iki Kürt, Ruslara esir düşer. O iki Kürdün isimleri Mihemed Reşîd ve Melle Xelîl’dir.

Kürtlerin Alagez'e Çıkışı - Rus Belgesi 1895

Aşağıdaki belge Redkan Patreon internet sitesinden alınmıştır.

Tüccarlarımız Revan’dan Halep’e Giderdi

Tüccarlarımız Revan’dan Halep’e Giderdi

Akrabamız Mihemedê Ereb kervanbaşıydı. Mihemed Amca bir keresinde başından geçen bir olayı şöyle anlatıyordu:

Kilamên Redkan: Eliyê Heso mezinê eşîra Redkan

 

Eliyê Heso mezinê eşîra Redkan, Dengbêj Şemsedîn.

Çarlık Rusyası’nın Redkan Aşiretine Yönelik Politikası

19. yüzyılın ikinci yarısında, Çarlık Rusyası döneminde kapitalist ilişkilerin kırsal alanda gelişmesi, köylü toplumları üzerinde ağır sonuçlar doğurmuştur. Bu süreç, sınıfsal ayrışmayı derinleştirmiş; geniş köylü kitlelerinin yoksullaşmasına, buna karşılık küçük bir zümrenin zenginleşmesine yol açmıştır.