Kürtlerin Alagez'e Çıkışı - Rus Belgesi 1895

Aşağıdaki belge Redkan Patreon internet sitesinden alınmıştır.

Çeviri:

Alagez’de mera hayatı Mayıs ayında başlar. Mera alanlarını ilk olarak, kar örtüsünden daha erken kurtulan ve kendi toprak sınırları içinde hayvanların uzun süreli ilkbahar otlatılmasına elverişli imkânları bulunmayan topluluklar kullanmaya başlar. Bu nedenle Hiznavuz, Yaşıl, Haraba-Akyark, Kerimark ve diğer köylerin sakinleri, sürülerini Mayıs ayının ilk günlerinden itibaren meralara gönderirler. Biraz daha geç olarak, yani 10–15 Mayıs tarihlerinde ise Mılli ve Cemaldini aşiretlerine mensup Kürtler ile Şorlu-Mehmandar, Kiçikkend, Uşi ve diğer köylerin sakinleri Alagez’e çıkarlar.

Mayıs ayının ikinci yarısında, Alagez çevresindeki köylerde yaşayan halk, kısır koyun sürülerini köylerden çıkararak mera sınırlarına götürür. Buna karşılık sağmal hayvanlar, Haziran ayının başına (1–10 Haziran) kadar yerleşim alanlarının yakın çevresinde otlatılmaya devam edilir. Bu tarihlerde, çalışma hayvanları hariç olmak üzere, tüm hayvanlarla birlikte yazlık konaklama yerlerine doğru toplu bir yükseliş gerçekleştirilir. Bu yazlık konaklama yerlerinden insanlar, Meryem Ana Yortusu’ndan (Uspeniye) sonra yeniden köylere dönerler.

Büyük Redki Kürt aşireti, geniş çaplı hayvancılıkla uğraşmakta olup, baharın gelmesiyle birlikte, Nevroz Bayramı’na yakın, yaklaşık 10–12 Mart tarihlerinde kışlaklarını terk ederler. Sürüleriyle birlikte, etek bölgelerinde ve bu bölgelere bitişik eğimli alçak ovalarda bulunan, “kır” adı verilen meralara göç ederler. Bu kır'lar özellikle Daşkesen kıraları, Kürekhanlı kıraları, Kızıllar kıraları olup, ayrıca Mako Hanı’nın, V. Yegiazarov’un ve diğer şahısların ormanlık mülklerini de kapsar.

Göçebeler bu alanlarda 30–70 gün süreyle kalırlar. Ancak kalış süresi, yerin rakımı ne kadar düşükse ve mera bitki örtüsü ne kadar erken tükenirse, o ölçüde kısalır. Kıraların kullanımı karşılığında genellikle koyun başına 5 kopek, büyükbaş hayvan başına ise 8 kopek ödeme yapılır. Ormanlık alanların kullanımı için alınan ücretler ise taraflar arasında yapılan anlaşmalara göre belirlenir.

Kürtler Alagez’e yaklaşık 20 Mayıs civarında çıkarlar ve dağın alt kesimlerinde, yaz-yurt ya da ilkbahar merası olarak kullanılan alanlara yerleşirler. Bu bölgelerde 40–60 gün kalırlar. Daha sonra, daha yüksek rakımlı alanlara doğru yeni bir yükseliş gerçekleştirirler ve bu yüksek kesimlerde ancak 20–30 gün daha kalabilirler. Bu sürenin ardından tekrar alt kesimlerdeki yaz-yurtlara ya da köylülerin biçimi yapılmış tarlalarına dönerler ve sonrasında kışlama yerlerine (kışlık köyler) doğru inişe geçerler.

Burada özellikle belirtilmelidir ki, Redkilerin büyük bir bölümü hem alt hem de üst meralara sahiptir. Yalnızca bir alt ya da bir üst yurda sahip olanlar ise, belirli şartlara dayalı karşılıklı anlaşmalar yaparak bu yurtları ortaklaşa kullanırlar. Herhangi bir anlaşmaya giremeyen ya da girmek istemeyenler ise, Alagez’e daha geç çıkarlar; buna karşılık, bir yaz-yurda sahip olsalar bile meraları daha erken işgal ederler ve üst yaylakları bulunsa dahi bu şekilde hareket ederler. Bu gruba Şeyhbızınlılar dahildir.

Alagez’in batı kesiminde bulunan bazı yurtlar son derece elverişli bir konuma sahiptir. Bu yurtlar, dağın üst kesimlerinden alt kesimlerine doğru uzanmakta olup, hem ilkbahar hem de yaz mevsiminde hayvan otlatmaya uygundur (Dik-Tört ve diğerleri).

Diğer bazı Kürt aşiretleri, örneğin Dılheranlılar, ya erken ilkbahar döneminde kışlaklarının çevresinde kalır ve ardından Mılli aşiretinin uyguladığı yöntemi izleyerek 10–15 Mayıs tarihlerinde Alagez’e çıkarlar (Romi-Bro), ya da Redkiler gibi hareket ederek, yaylaklarını işgal etmeden önce 30–50 gün boyunca kıralarda kalırlar.

Kürtler 15 Ağustos’tan sonra Alagez meralarını terk ederler. Bu dönemde Mılli ve Cemaldini Kürtleri doğrudan kışlaklara inerken, Redkiler ise 20–40 gün süreyle ara konaklama noktalarında, köylü çiftçilerin hasadı tamamlanmış tarlalarında kalır ve bu sürecin ardından kışlama yerlerine doğru hareket ederler.